मुक्त खेळ (परिचय)
इयत्ता ३–५
तयारी | सुरुवात | खेळाची वेळ | समारोप
सत्राचे नाव
Free Play Lab
वयोगट
वयोगट १२-१४
सत्राचा उद्देश
मुलं Free Play Kit मधील साहित्य स्वतंत्रपणे वापरून पाहतील आणि ते प्रभावीपणे कसे वापरता येईल याबद्दल स्वतःच्या कल्पना तयार करतील
लागणारे साहित्य
Free Play Kit
वर्गाची मांडणी
1. हे Session शाळेतील हॉल, मैदान किंवा इतर मोकळ्या जागेत घेता येते.
2. साहित्य मोकळ्या जागेत सैल गटांमध्ये ठेवा. मुलं हवे असल्यास त्यांची मांडणी बदलू शकतात.
3. ठराविक Stations ठेवायची गरज नाही. समान आवडींनुसार 4-6 मुलांचे गट नैसर्गिकपणे तयार होतील.
4. हालचालींच्या खेळांसाठी एक मोकळी वाट (aisle) रिकामी ठेवा.
1/4
तयारी | सुरुवात | खेळाची वेळ | समारोप
सुरुवाती ची पद्धत (५–७ मिनिटे)
PEP-UP: Zip Zap Zop (3 min)
1. मुलांना त्यांच्या जागेजवळ उभे राहायला सांगा.
2. एका मुलाला दुसऱ्या मुलाकडे बोट दाखवत "ZIP" म्हणायला सांगा.
3. तो मुलगा/मुलगी दुसऱ्याकडे बोट दाखवत "ZAP" म्हणेल.
4. पुढचा मुलगा/मुलगी दुसऱ्याकडे बोट दाखवत "ZOP" म्हणेल.
5. हा खेळ वेगाने खेळा. जो थांबेल किंवा चूक करेल तो 1 फेरीसाठी बाहेर बसेल. 2-3 फेऱ्या खेळा.
FREE PLAY NORMS (1 min)
1. खेळणी आणि साहित्य सगळ्यांसोबत शेअर करा.
2. तुमच्या पाळीची वाट पाहा.
3. एकमेकांशी प्रेमाने वागा.
4. साहित्याची मोडतोड करू नका.
5. खेळ झाल्यावर सगळे साहित्य नीट आवरून ठेवा.
6. लक्षात ठेवा - शिक्षक किंवा Facilitator बघत नसले तरी हे नियम कायम राहतील.
अधिक Pep-up पर्याय
2/4
तयारी | सुरुवात | खेळाची वेळ | समारोप
खेळाची वेळ (~२५–२८ मिनिटे)
START PLAY:
1. मुलांना खेळायला सुरुवात करू द्या.
2. एखादे मूल विचारले, "आता आम्ही काय करू?" तर उत्तर द्या - "तुम्हाला काय करून पाहायचं आहे?"
DURING PLAY:
1. निरीक्षण करा - कोण नेतृत्व करत आहे? कोण इतरांचे अनुसरण करत आहे? कोण एकटं खेळत आहे?
2. कोणतेही खेळ किंवा कृती सुचवू नका.
3. मुलं वेगवेगळे साहित्य एकत्र करून नवीन आणि सर्जनशील पद्धतीने कसे वापरतात ते पाहा.
STEP IN WHEN NEEDED:
1. फक्त सुरक्षिततेचा प्रश्न असेल किंवा एखाद्या मुलाला वारंवार खेळातून बाहेर ठेवले जात असेल तरच हस्तक्षेप करा.
2. नियम मोडले जात असतील तर मुलांना नियमांची आठवण करून द्या.
3. खेळ 3 किंवा अधिक मिनिटांसाठी थांबला असेल तर विचारा - "आता सगळ्यांना काय करून पाहायचं आहे?" मुलांच्या सूचना ऐका आणि पुन्हा मागे व्हा.
तुम्हाला काय दिसू शकते
1. या वयोगटात अधिक गुंतागुंतीचे खेळ दिसू शकतात - मुलांनी स्वतः तयार केलेले खेळ, अनेक टप्प्यांची बांधणी किंवा एकत्रित गोष्टी तयार करणे.
2. मुलं वेगवेगळ्या साहित्यांचा अनपेक्षित पद्धतीने एकत्र वापर करू शकतात.
3. "खेळ कसा खेळायचा" याबद्दल मित्रांचा प्रभाव दिसू शकतो. त्याची नोंद घ्या. तो त्रासदायक किंवा हानिकारक होत असेल तरच हस्तक्षेप करा.
3/4
तयारी | सुरुवात | खेळाची वेळ | समारोप
समारोप (~३–५ मिनिटे)
1. खेळ संपायला दोन मिनिटे बाकी आहेत याची सूचना द्या. सगळ्यांना एकत्र बसवा.
2. विचारा - "आज तुम्ही कोणती सर्वात रंजक गोष्ट वापरून खेळलात?"
3. विचारा - "पुढच्या वेळी आपण कोणता नियम बदलायला किंवा जोडायला हवा का?"
4. सगळ्यांनी मिळून साहित्य आवरा.
पुढच्या वेळी प्रयत्न करा
1. Session सुरू होण्यापूर्वी एखाद्या गटाला साहित्य मांडण्याची जबाबदारी द्या.
2. मुलांना त्यांनी काय बनवलं किंवा तयार केलं ते चित्र काढून किंवा सांगून दाखवायला सांगा.
3. मुलांचा सहभाग अधिक सखोल व्हावा म्हणून कमी साहित्य वापरून Session घेऊन पाहा.
